Formula 1’de yarışan böyle gariban bir takımı vardı zamanında. Minardi. Ben de bu takımı ciddi anlamda severdim. Ama gariban oldukları için değil. Gariban olmalarına rağmen bir şekilde Formula 1’de tutunup, yarışmaya çalışmalarından ötürü… Üstelik her yarışta sonuncu olmalarına rağmen…

Minardi Formula 1’in en köklü takımlarından birisiydi. 1979 yılında Giancarlo Minardi tarafından kuruldu ve 1985-2005 yılları arasında aralıksız 20 yıl Formula 1’de yarıştı. Bu 20 yıllık süre içinde takım hiçbir yarış kazanamadı ve hiç podyuma çıkamadı. En iyi yarış bitirme sırası iki defa dördüncülüktü. Buna karşılık en iyi yarış başlangıcı da 1990 Amerika GP’sinde Pierluigi Martini’nin elde ettiği 2. sıraydı.

Aralarında Fernando Alonso, Mark Webber, Jarno Trulli, Alessandro Zanardi, Giancarlo Fisichella ve Justin Wilson’ın bulunduğu pek çok Formula 1 sürücüsü kariyerlerine Minardi ile başladılar. Bu bakımdan Minardi’nin Formula 1’e sürücü yetiştirme gibi bir görevi daha vardı. Çünkü büyük takımlar adı sanı duyulmamış, daha önce Formula 1 tecrübesi yaşamamış sürücüleri transfer etmeye sıcak bakmıyorlardı.

Minardi 2003

2001 yılında Paul Stoddart takımı satın aldı ve Europen Racing Formula 3000 takımı ile Minardi’yi birleştirdi. Takım European Minardi adıyla yoluna devam etme kararı aldı. 2004 yılında takım yavaş yavaş Formula 1’in ağır maliyetlerini karşılayamamaya başladı. Gerek kullandığı motorun parasını gerekse çalışanların maaşlarını ödemekte sıkıntıya düşmüşken, FIA kapanan Arrows takımının payına düşen yayın ve reklam gelirlerini, diğer Formula 1 takımlarının onayını da alarak Minardi’nin almasını sağladı. Bu sayede Minardi maddi anlamda bir nebze olsun rahat bir nefes almıştı.

2005 sezonu başında takım sponsor bulmakta zorlanıyordu. Bu sebeple kendi sponsorları olan sürücüleri koltuğa oturtma politikasına gittiler. Bu sayede hem takım hem de sürücü kazanacaktı. Ama bu politika da tam anlamıyla tutmadı. Takım yine yavaş yavaş maddi sıkıntıya girmeye başladı. Bir önceki sezon baş gösteren sorunlar yeniden ortaya çıktı. Artık Formula 1’den çekilmek Minardi için kaçınılmaz olmuştu ve takım 2005 sezonu sonunda tüm Formula 1 aktivitelerini durduracağını açıkladı.

Mİnardi 2005

2005 sezonu biter bitmez Minardi, RedBull takımının yan takımı olmak üzere RedBull’a satıldı ve Scuderia Toro Rosso adını aldı. Böylelikle 20 yıllık Minardi, Formula 1 macerasına noktayı koymuş oldu. Ben şahsen çok üzüldüm. Çünkü Minardi Formula 1’e farklı bir renk ve heyecan katıyordu. Bazen sezon boyunca aldığı 1 puan, bazen yarış sırasında bir arabayı geçmesi insanın hoşuna gidiyordu. Çünkü bunları yapmak Minardi takımı için deveye hendek atlatmakla aynı zorluktaydı.

Aslında Formula 1 öyle bir spor ki her an her şey olabiliyor. Gerek pist üzerinde gerekse kağıt üzerinde. Bir de bakmışım Minardi tekrar Minardi adıyla pistlere dönmüş. Neden olmasın? Takımın fanları bile hala Minardi Formula 1 takımını bir web sitesiyle yaşatıyorlar. Düşünün artık ne kadar büyük bir takım olduğunu. http://www.forzaminardi.com

Ferrari 2009

Resmen dökülüyorlar. Bu yeni Formula 1 kuralları gerçekten işe yaramış gibi görünüyor. FIA adeta Ferrari’den, o geçmişte Schumacher ve Barichello’nun diğer araçların tümüne tur bindirerek kazandıkları ve izleyiciye keyifsiz yarışlar izlettirdikleri için geçmişin acısını çıkarıyor. Bu yeni kurallar sanki sadece Ferrari’yi bu hallere düşürmek için konulmuş gibi.

Hatırlıyorum da o yıllarda Ferrariler daha ilk turda diğer araçlarla aralarına 8-9 saniye koydukları zaman insan ister istemez kızıp “keşke yolda kalsalar” diye düşünüyordu. En azından ben öyle düşünüyordum. Ama kolay kolay yolda kalmıyorlardı Ferrariler. Dayanıklılık ve istikrar abidesi gibi her yarışta 1. ve 2. sırada yarışı bitiriyorlardı. O kadar zengin bir takımdı ki yetkililerin diğer takımlara tepeden bakarcasına verdikleri demeçler insanı kızdırıyordu. Aynı şekilde Schumacher de havalardaydı. İşte gün oldu devran döndü. Resmen sürünüyorlar ve işi yavaş yavaş kuralları dışında oynamaya başladılar. Belden aşağı vuruyorlar yani anlayacağınız. FIA’nın küresel krizi bahane gösterip Formula 1’in harcamalarını kısma yoluna gitmesi de haliyle en başta Ferrari gibi bu işe milyon dolarlar harcayan zengin bir takımın işine gelmiyor. Tabi bunun altında aslında F1 takımlarının aralarındaki parasal uçurumları da en aza indirmek var. Her takımın Ferrari gibi kendi motorunu ürettiği bir fabrikası yok ki.

Seneye daha da uçuk kurallarla karşı karşıya kalacağız. Mesela artık yarış sırasında araçlar yakıt ikmali yapamayacaklar. Bu da kimin hızlı kimin yavaş, kimin iyi, kimin kötü sürücü olduğunu izleyiciye daha iyi gösterecek. Schumacher’in neden dünyanın gelmiş geçmiş en iyi sürücüsü olmadığı da işte bu sebepten. Schumacher’in yarıştığı dönemdeki Ferrari’yi bana verip “al sen yarış” deseler emin olun podyuma çıkardım.

Bundan dört, beş yıl kadar önce bir yarışta Alonso Schumacher’e tur bindirmişti de millet deliye dönmüştü. Çünkü Ferrari’nin kolay kolay düşeceği bir durum değildi o. Çünkü kırmızı arabalar hep önde gidiyorlardı, arızalanmıyorlardı. Bir de şimdiki durumlarına bakın. Yarışa 15. başlıyorlar. Arabaya yeterli benzini koymayı unutuyorlar. Pek çok taktik hatalar yapıyorlar, araçları arızalanıyor. Ferrari, sen bu hallere düşecek takım mıydın?

Roland Ratzenberger

Evet, yine önemli bir olayın yıldönümüydü 30 Nisan ve 1 Mayıs. Daha doğrusu peşi sıra gelen iki önemli olayın yıldönümüydü. Formula 1 takipçilerinin de bildikleri gibi ünlü yarışçılar Ayrton Senna ve Roland Ratzenberger’in 15. ölüm yıldönümleriydi. Bir gün arayla hayatlarını kaybettikleri bu tarih Formula 1 tarihinin “Kara Hafta sonu” olarak hatırlanır.

30 Nisan günü Avusturyalı pilot Roland Ratzenberger San Marino yarışının sıralama turları sırasında hayatını kaybetti. Ratzenberger’in aracının bir tur önce hasar alan ön kanadı parçalanarak aracın altına sıkıştı ve aracın ön tekerlekleri havalandı. Araca yön veremeyen Ratzenberger 315 km hızla Villeneuve virajını alamayarak duvara çarptı. Ratzenberger’in ölüm sebebi boyun kırılması olarak açıklandı. Bu, kazanın görüntülerinde de belli oluyordu. FIA, 2001 yılından itibaren pilotların HANS adı verilen ve boyunlarını koruyan bir tür koruyucu kullanmalarını zorunlu hale getirdi.

Ayrton Senna

Bir gün sonra, 1 Mayıs günü de Senna yarış sırasında hayatını kaybetti. Senna’nın o gün kullandığı Williams Renault aracı uzun yıllar boyunca inceleme altında tutuldu ve yanlış hatırlamıyorsam 2003 yılında imha edildi. Ama Senna’nın ölüm sebebi en başından belliydi. Direksiyonun kendisine çok yakın olduğundan şikayetçi olan Senna, direksiyon milinin kesilerek biraz kısaltılmasını istemişti. Bunun üzerine direksiyon mili kısaltılarak tekrar kaynak yapılmıştı. İşte kaza anında bu kaynak noktasından kırılan mil Senna’nın kaskını delerek başına isabet etmişti. Senna’nın ölüm haberi akşam saat 18:40’da verilmiş olsa da aslında Senna’nın pistte öldüğü ve pistin kapanmaması için bunun gizlendiği daha sonra yetkililerce açıklanmıştır. Kazadan sonra Senna’nın aracında yapılan incelemede bir Avusturya bayrağı bulundu. Senna’nın bu bayrağı yarışı kazandıktan sonra havaya kaldırmayı ve bu birinciliği, bir gün önce hayatını kaybeden Ratzenberger’e ithaf etmeyi planladığı anlaşılıyordu.

Herkes Ayrton Senna’nın cenaze törenine gitmişken FIA başkanı Max Mosley, Ratzenberger’in cenaze törenine katıldı. 10 yıl sonra Mosley bir basın toplantısında “Ratzenberger unutuldu. Ben onun cenaze törenine gittim çünkü herkes Senna’nın cenaze törenine gitmişti. Bir kişinin Ratzenberger’in törenine gitmesi gerekmiyor muydu?” şeklinde bir açıklama yapmıştır.

1993 yılında WilliamsF1 takımı Formula 1 için ilk olarak otomatik şanzıman sistemini geliştirdi. Ama başta FIA ve birkaç öncü Formula 1 takımı bu otomatik şanzıman sisteminin yarışlarda kullanılmasının Formula 1 ruhunu öldüreceğini ve sürücülerin de sadece direksiyonu sağa sola çeviren kişiler olarak anılacaklarından bu sistemin kullanılmasına karşı çıktılar. Böylelikle otomatik şanzıman sistemi Formula 1’de hiç kullanılmadı. Ama zamanında buna karşı çıkan FIA, iki yıl sonra 1995 yılında halen günümüzde de kullanılan yarı otomatik şanzıman sistemine geçmeyi kabul etti. Aynı FIA geçmişte, telemetry olarak adlandırılan ve pist kenarındaki mühendislerin yarış sırasında aracın tüm motor ve diğer sistem bilgilerini takip ederek araca dışarıdan müdahale etmelerine olanak sağlayan bu sistemin Formula 1’e girmesine de engel olmuş ama daha sonraları bu haberleşmenin önüne geçemeyeceklerini anlayarak telemetry sisteminin yarışlarda kullanılmasına izin vermiştir.

Gelelim günümüze. Zamanında en ufak bir değişiklik için kılı kırk yaran FIA artık o eski katı tutumundan vazgeçmiş durumda. Üstüne üstlük artık takımları beklemeden gerek kural değişikliklerini, gerekse teknolojik değişiklikleri kendisi yapıyor. Formula 1’i takip ettiğim 90’ların başından beri en köklü değişiklik de herhalde Mart ayında başlayacak olan 2009 sezonunda olacak. Gerek kriz, gerekse araçların hız bakımından durdurulamaz duruma gelmelerinden dolayı FIA bu sezon gerçekten belki de F1 tarihinin en köklü değişikliklerine gidiyor. Bu sezon göreceğimiz en büyük değişiklik araçların şasi ve lastiklerinde olacak. Araçların ön kanatları gözle görülür bir şekilde genişletildi. Bunun yapılmasındaki amaç ise ön tekerleklerin altına giren havayı engelleyerek aracın yol tutuşunu düşürmek. Bu da aracın otomatik olarak daha yavaş gitmesine neden olacak. Aynı şekilde arka kanatlar da daraltılıp yükseltildi. Bunun yapılmasının nedeni de aracın arka tarafının kontrolünün zorlaşmasını sağlamak. Bu yine aracın yavaş gitmesi anlamına geliyor. Bir diğer değişiklik ise yukarıda da söylediğim gibi lastikler. FIA yeniden, en son 1998 yılında kullanılan ve “slick” diye tabir edilen oluksuz lastiklere geri dönüyor. Formula 1 takipçilerinin bildiği gibi geçen sene yine 1998 yılından itibaren kullanılan “Tracktion Control” ve “Launch Control” sistemlerinin kullanılmalarına son verilmişti. Tracktion Control, aracın dört tekerleğinin de yola tutunmasını kontrol eden bir sistemdi. Bu sistem araçların kayma ve kontrolden çıkma eğilimleri olduğu anda hemen devreye giriyor ve aracın yolda tutunmasını sağlıyordu. Launch Control yani kalkış kontrol sistemi ise yarışın başlama anında aracın patinaj çekmesini engelleyerek mümkün olan en çabuk şekilde hızlanmasını sağlıyordu. Yani kalkışı pilot değil araba yapıyor, araba belli bir hıza ulaşınca gaz kontrolünü pilot devralıyordu.

Bu yıl uygulanacak önemli bir değişiklik de “KERS” denilen “Kinetik Enerji Geri Dönüşüm Sistemi”. Bu yeni teknolojinin kullanılmaya başlanmasıyla anlıyoruz ki artık Formula 1 takımları da ciddi anlamda taşın suyunu sıkmaya başlamışlar. Bu sistemle yarış sırasında araç üzerinde bulunan kinetik enerjiyi bir noktada toplayıp, bu enerjinin aracın farklı sistemlerinde yeniden kullanılması amaçlanıyor. Bütün bu değişikliklerin ne kadar işe yarayacağını sezon başlayınca göreceğiz. Umarım Formula 1 heyecanından fazla bir şey kaybetmez.

Edit (19.03.2009) : Yeni sezonun başlamasına sadece iki hafta kala FIA yeni bir karar daha aldı. Buna göre yeni sezonda en çok puanı alan pilot değil, en çok yarış kazanan pilot dünya şampiyonu olacak. Ama varolan mevcut puan sistemi de korunacak. Eğer bu kural geçen sene yürürlükte olsaydı en çok puan alan Lewis Hamilton değil, 6 yarışla en çok yarış kazanan pilot olan Felippe Massa dünya şampiyonu olmuş olacaktı. Aklıma ilk gelen şey artık pilotların yarışı kazanmak için yarışacakları. Yani bu bakımdan yarışlara biraz daha heyecan gelebilir. Ama diğer taraftan bir pilotun sezon daha devam ederken şampiyonluğunu bu sayede ilan etmesi de bizi Schumacher’li sıkıntı dolu 2000′li yılların başına geri götürecektir.

Edit 2 (21.03.2009) : FIA yukarıda bahsettiğim yeni puanlama sistemini 2010 yılına kadar erteleme kararı aldı.