Roland Ratzenberger

Evet, yine önemli bir olayın yıldönümüydü 30 Nisan ve 1 Mayıs. Daha doğrusu peşi sıra gelen iki önemli olayın yıldönümüydü. Formula 1 takipçilerinin de bildikleri gibi ünlü yarışçılar Ayrton Senna ve Roland Ratzenberger’in 15. ölüm yıldönümleriydi. Bir gün arayla hayatlarını kaybettikleri bu tarih Formula 1 tarihinin “Kara Hafta sonu” olarak hatırlanır.

30 Nisan günü Avusturyalı pilot Roland Ratzenberger San Marino yarışının sıralama turları sırasında hayatını kaybetti. Ratzenberger’in aracının bir tur önce hasar alan ön kanadı parçalanarak aracın altına sıkıştı ve aracın ön tekerlekleri havalandı. Araca yön veremeyen Ratzenberger 315 km hızla Villeneuve virajını alamayarak duvara çarptı. Ratzenberger’in ölüm sebebi boyun kırılması olarak açıklandı. Bu, kazanın görüntülerinde de belli oluyordu. FIA, 2001 yılından itibaren pilotların HANS adı verilen ve boyunlarını koruyan bir tür koruyucu kullanmalarını zorunlu hale getirdi.

Ayrton Senna

Bir gün sonra, 1 Mayıs günü de Senna yarış sırasında hayatını kaybetti. Senna’nın o gün kullandığı Williams Renault aracı uzun yıllar boyunca inceleme altında tutuldu ve yanlış hatırlamıyorsam 2003 yılında imha edildi. Ama Senna’nın ölüm sebebi en başından belliydi. Direksiyonun kendisine çok yakın olduğundan şikayetçi olan Senna, direksiyon milinin kesilerek biraz kısaltılmasını istemişti. Bunun üzerine direksiyon mili kısaltılarak tekrar kaynak yapılmıştı. İşte kaza anında bu kaynak noktasından kırılan mil Senna’nın kaskını delerek başına isabet etmişti. Senna’nın ölüm haberi akşam saat 18:40’da verilmiş olsa da aslında Senna’nın pistte öldüğü ve pistin kapanmaması için bunun gizlendiği daha sonra yetkililerce açıklanmıştır. Kazadan sonra Senna’nın aracında yapılan incelemede bir Avusturya bayrağı bulundu. Senna’nın bu bayrağı yarışı kazandıktan sonra havaya kaldırmayı ve bu birinciliği, bir gün önce hayatını kaybeden Ratzenberger’e ithaf etmeyi planladığı anlaşılıyordu.

Herkes Ayrton Senna’nın cenaze törenine gitmişken FIA başkanı Max Mosley, Ratzenberger’in cenaze törenine katıldı. 10 yıl sonra Mosley bir basın toplantısında “Ratzenberger unutuldu. Ben onun cenaze törenine gittim çünkü herkes Senna’nın cenaze törenine gitmişti. Bir kişinin Ratzenberger’in törenine gitmesi gerekmiyor muydu?” şeklinde bir açıklama yapmıştır.

Ayrton Senna Da Silva (1994)
Bana göre Formula 1 tarihinin gelmiş geçmiş en iyi pilotudur. Gerek sürüş kabiliyeti gerekse centilmenliği ile hala pek çok yarış sever tarafından da bu şekilde hatırlanır. 1 Mayıs 1994 tarihinde San Marino’nun Imola pistinde yapılan yarışta aracında meydana gelen bir sorun nedeniyle kontrolü kaybetmiş ve yaklaşık 250 km hızla duvara çarparak hayatını kaybetmiştir. 1994 yılında araçların bu hızla meydana gelen bir çarpışmada fazla zarar görmeyecekleri biliniyordu. Yani pilotun oturduğu ve monococ olarak adlandırılan bölüm 300 km’nin üzerindeki çarpışmalara bile dayanıklıydı. Senna’nın ölüm sebebi daha sonra yapılan açıklama da anlaşıldı. Çarpma anında kırılan sağ ön tekerleğin süspansiyon demiri Senna’nın kaskına delerek kafasına saplanmıştı. Zaten kaza görüntülerinde de Senna’nın içinde bulunduğu monococ kısım sapasağlam duruyor. Bu kazadan alınan en büyük ders ise o tarihten itibaren Formula 1 pistlerinde hiçbir şekilde açık duvar bırakılmadı. Bütün duvarlar lastik bariyerlerle çevrildi.

Roland Ratzenberger (1994)
Ayrton Senna’nın ölümünden bir gün önce yine Imola pistinde antreman yapan Ratzenberger, aracının kontrolünü kaybederek Senna gibi pisti çevreleyen duvarlara çarptı. Senna’nın kazasından farklı olarak Ratzenberger’in aracı duvara bir defa değil birkaç defa çarparak sürüklendi. Bu noktada ortaya çıkan en önemli şey ise Ratzenberger’in aracının Senna’nın ki kadar sağlam olmadığıydı. Çünkü aracın monococ kısmı ciddi olarak parçalanmıştı. Bu tarihten sonra FIA araçların güvenliğini ciddi anlamda kontrol altına aldı.

Gilles Villeneuve (1982)
Ünlü Formula 1 pilotu Jack Villeneuve’nin babası olan Gilles Villeneuve 1982 yılında Belçika’nın Zolder pistinde yapılan sıralama turları sırasında hayatını kaybetmişti. Zamanın Formula 1 araçları neredeyse hiç güvenli olmayan hatta fiberglas bir gövde yapısına sahip araçlarla yapılıyordu. Pistler de aynı şekilde güvenli olmaktan yoksundular. Pilotlardan çok seyircilerin güvenliği daha çok düşünülmüş olmalı ki bir kaza anında araçlardan kopan parçalar seyircilere gelmesin diye pist çevrelerine yüksek teller yapılmıştı. Önünde giden aracın aniden yavaşlamasından dolayı Ferrarisiyle bu araca çarpan Villeneuve’ün aracı havalandı ve taklalar atmaya başladı. Bu taklalar esnasında araç tamda pilot kabinin olduğu yerden iki parçaya ayrıldı ve Villeneuve araçtan uçarak fırlayarak yukarıda bahsettiğim ve seyircilerin güvenliği için yapılan yüksek tellere çarptı ve yere düştü. Bu kaza Formula 1 tarihinin en trajik kazalarından biri olarak hala hafızalardadır.

Roger Williamson (1973)
Williamson’ın ölümü de gerçekten trajikti. 1972 yılında Hollanda’nın Zandvoort pistinde yapılan yarışta Williamson’ın aracının pistin uzun düzlüğünde lastiği patladı ve araç kontrolden çıkarak taklalar atmaya başladı. Yaklaşık 250 metre boyunca taklalar atan araç ters halde durdu ve yanmaya başladı. Araçta sıkışan Williamson’ın yardımına yine bir pilot olan ve hemen aracından inen David Purley, elinde yangın söndürücü ile yetişti. Fakat uzun süre elindeki yangın söndürücüyü çalıştıramadı. Hatta bir ara elleriyle aracı düz çevirmeye kalktıysa da başarılı olmadı. Zamanın bu kadar değerli olduğu bir anda Purley’den başka 1-2 görevlinin aracın yanına gelmeleri fakat bir şey yapamamaları Purley’i de çileden çıkarmıştı. İşin daha trajik olan kısmı bu yarışın Williamson’ın ikinci Formula 1 yarışı olmasıydı.

 Jim Clark (1968)
60’lı yıllarda zaten Formula 1 yarışları adına pek de güvenlikten söz edemeyiz. Nitekim Clark’ın kazası da aracının pistin yakınında bulunan ağaçlara çarpmasıyla meydana geliyor.

Son dönemde ise, en azından 1994 yılında Senna ve Ratzenberger’in hayatlarını kaybetmelerinden sonra ölümle sonuçlanan kazalara Formula 1’de rastlamıyoruz. Diğer motor sporlarında, örneğin Indycar’da, NASCAR’da ya da motorsiklet yarışlarında hala ölümle sonuçlanan kazalar devam etmekte. Formula 1’de 1994 yılından sonra ölümcül bir kaza olmamasını güvenlik önlemlerinin yeterince sağlanmış olmasına bağlayabiliriz. Hatta bu dönemden sonra izlediğim pek çok Formula 1 yarışında ciddi kazalar ufak sıyrıklarla atlatıldığını gördüm. Bu Formula 1 için sevindirici bir olay.

En iyi kavramını biraz açmamız gerek. En iyi ama kime göre, ne zaman ve nasıl? Ben en iyi kavramını sadece dünya şampiyonluğuyla eşleştiremiyorum. En iyi olmayı hak etmeniz için en başta “sportmen” olmanız gerekiyor. Zamanında sportmenlik dışı hareketler yapıp egosuna yenik düşen bir kişinin en iyi sıfatını hak ettiğini düşünmüyorum. Sıkı Formula 1 takipçileri belki hatırlarlar. 1997 yılının şampiyonu belirleyecek son yarışı Jerez pistinde yapılıyordu ve kazanan dünya şampiyonu olacaktı. Lider durumda olan Michael Schumacher’in ikinci durumda olan ve kendisini geçmeye çalışan Jack Villeneuve’e “kasti” olarak çarpması Schumacher’in kariyerine büyük bir darbe vurmuştu. Schumacher yaptığı bu hareketten sonra kendisi yarış dışında kalmasına rağmen Villeneuve’ün yarışı kazanıp şampiyon olmasına engel olamamıştı. Ama Schumi’nin vukuatları bununla kalmıyor.

Aynı Schumi’nin 1994 yılında Formula 1 tarihinin “Kara Haftasonu” olarak hatırlanan, Roland Ratzenberger ve Ayrton Senna’nın hayatını kaybettiği San Marino yarışı sonunda herkes ağlarken podyumda etrafa nasıl gülücükler dağıttığı da kamera kayıtlarında mevcuttur.

Bunlar işin biraz sportmenlik biraz da insani tarafı. İşin bir de yetenek kısmı var ki ben yine bu konuda Ayrton Senna’nın Schumacher’den kat kat yetenekli bir pilot olduğunu düşünüyorum. Düşünün ki Senna’nın 90’lı yılların başında kırdığı rekorları Schumacher ondan 12-13 yıl sonra kırmıştır. Geçen bu yıllar zarfında teknolojik ilerlemeleri ve araçların kullanımındaki farklılıkları da göz önünde bulundurmamız gerek. Mesela 90’lı yılların başında araçlardaki vitesler hala bugün binek otomobillerde kullandığımız “kollu” sistemdi. Yani bir taraftan araç kullanırken diğer taraftan tek elinizle vites değiştirmek zorundaydınız. Oysaki şimdi gelişmiş Formula 1 araçlarında vitesler direksiyonun arkasındaki ufak düğmelerle yapılıyor. O zamanlar olmayan “Traction Control” denen sistem Schumi’nin şampiyon olduğu 7 yılın çoğunluğunda kullanıldı. Bu sistem aracın tekerlerine binen ağırlığı kontrol ederek herhangi bir patinaj ve kayma anında devreye girerek aracın kontrolden çıkmasını önlüyordu. Tabii ki en önemli gelişme motorlar ve aerodinamik anlamında oldu ki sadece bu bile aracın kontrolünü ve hızını 10 yıl önceki araçlara göre oldukça arttırıyordu.

Velhasıl kim ne derse desin bana göre gelmiş geçmiş en iyi Formula 1 pilotu Ayrton Senna’dır. En iyi olma sıfatını hak etmek için gereken bütün özellikler onda vardı. 1992 yılında Belçika yarışında Fransız pilot Eric Comas’ın kaza yaptığını görüp aracını durdurması ve ona yardıma koşması da hala akıllardadır. Sadece bu hareketi bile “en iyi” olması için başlı başına yeterlidir.